Ετικέτες

Είναι πραγματικά τεράστιος ο αριθμός των μελετών που καταλήγουν στο συμπέρασμα πως τα τροχαία συμβάντα είναι, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, αποτέλεσμα εγκληματικής αμέλειας ή αδιαφορίας: κακοί δρόμοι, υπερβολική ταχύτητα, παραβίαση του ΚΟΚ, οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων των οδηγών κλπ. Άλλωστε αυτός είναι και ο λόγος που διεθνώς έχει πάψει να γίνεται αποδεκτός ο όρος “τροχαίο ατύχημα”, ακριβώς όπως δεν μπορεί να είναι ατύχημα το να έχεις μια οπλισμένη καραμπίνα στο σπίτι σου, ενώ ξέρεις πως το “άδειο όπλο σκοτώνει”. Αλλά μια στιγμή.

Ακόμα κι αν γνωρίζουμε ότι οι παράγοντες που ευθύνονται για τα τροχαία είναι προβλέψιμοι, τί μας κάνει να υποθέτουμε πως μπορούν και να αποφεύγονται; Δηλαδή, ακόμα κι αν ξέρουμε πως όταν κάποιος είναι τύφλα έχει μεγάλη πιθανότητα να τρακάρει ή να γκρεμοτσακιστεί, τί είναι αυτό που μας κάνει να πιστεύουμε πως θα τον αποτρέψει από το να οδηγήσει πιωμένος; Η μόνη λογική απάντηση είναι ότι αυτό θα του υπαγορέψει η λογική του. Υποθέτουμε λοιπόν, πως οποιοσδήποτε λογικός άνθρωπος, εφόσον γνωρίζει, θα πάρει λογικές αποφάσεις τις οποίες θα εφαρμόζει σε οποιεσδήποτε συνθήκες: θα σταματάει στο κόκκινο, θα ελέγχει στις διασταυρώσεις, δεν θα τρέχει, θα κρατάει τις αποστάσεις, δεν θα οδηγεί σουρωμένος κλπ. Έτσι, επικεντρώνουμε όλες μας τις προσπάθειες στο να ενημερώνουμε τους ανθρώπους για τους κινδύνους που ενέχει η κυκλοφορία στους δρόμους και μάλιστα με τέτοια επιχειρήματα που να μπορεί να πειστεί και ο πλέον σκεπτικιστής. Παρατηρώντας τα αποτελέσματα της ενημερωτικής καμπάνιας που γίνεται σε παγκόσμιο επίπεδο, θα δούμε ότι η ανταπόκριση των ανθρώπων στην αλλαγή της συμπεριφοράς τους, παρότι γνωρίζουν τί συμβαίνει, είναι μικρή. Γιατί άραγε;

Γιατί, απλούστατα οι επιλογές, οι αποφάσεις και οι δράσεις των ανθρώπων δεν οδηγούνται πρωτίστως από τη λογική· οδηγούνται, κυρίως, από το άμεσα εμπλεκόμενο συναίσθημα. Όπως αποδεικνύουν εργαστηριακές μελέτες και συμπεραίνουν οι νευροφυσιολόγοι και οι ψυχολόγοι, η λογική είναι ένας από τους τρόπους που μπορούν οι άνθρωποι να αποφασίσουν τη δράση τους και μάλιστα ο πλέον αργός και επίπονος. Η λογική χρησιμοποιείται όταν τα διλλήματα είναι απλά (να πάρω το ποδήλατο που θέλω από το κατάστημα που το έχει 300 Ευρώ ή από εκείνο που το έχει 400;), ή όταν το διακύβευμα είναι μεγάλο (να πάρω υβριδικό ή συμβατικό αυτοκίνητο;) και μόνο όταν υπάρχει σχετική άνεση χρόνου. Σε καταστάσεις πίεσης για γρήγορη απόφαση, ή όταν εμπλέκονται κι άλλοι άνθρωποι τριγύρω, τότε η λογική πάει περίπατο και οι καθοριστικοί παράγοντες είναι το συναίσθημα, η μίμηση της δράσης των άλλων, και το συνήθειο.

Κώστας Καρνίκης - Όποιος βιάζεται Σκοντάφτει

Κώστας Καρνίκης – Όποιος βιάζεται Σκοντάφτει

Όλες οι στρατηγικές που αναπτύσσουμε για να πείσουμε τους ανθρώπους με επιχειρήματα για την ορθότητα ιδεών, αντιλήψεων και πρακτικών, απευθύνονται στη λογική τους και, εφόσον αυτά που υποστηρίζουμε στέκουν λογικά και οι άνθρωποι που συζητάμε είναι λογικοί, γίνονται συνήθως αποδεκτά και τους πείθουν. “Όταν δεν τρέχουμε στο δρόμο είμαστε περισσότερο ασφαλείς και εμείς και οι άλλοι” – ποιός λογικός άνθρωπος μπορεί να διαφωνήσει; Είναι, όμως, άλλο πράγμα να δεχτεί κάποιος τη λογική ορθότητα μιας άποψης ή μιας προτροπής για αλλαγή της συμπεριφοράς του και άλλο πράγμα το να υιοθετήσει αυτή τη νέα συμπεριφορά. Αν ήταν το ίδιο, τότε όλες οι δίαιτες ή το κόψιμο του τσιγάρου θα ήταν παιχνιδάκι, για όποιον κατανοεί τους κινδύνους για την υγεία του. Το ότι είναι πολύ δύσκολο, όπως αποδεικνύεται στον πραγματικό κόσμο καθημερινά, οφείλεται στους παράγοντες που επισημάνθηκαν παραπάνω: το συναίσθημα, τη μίμηση και τη συνήθεια.

Το συναίσθημα είναι ίσως το κυρίαρχο κίνητρο της δράσης των ανθρώπων. Έχω νεύρα; μου’ρχεται να τα σπάσω όλα και να καπνίσω ένα καπνοχώραφο. Έχω χαρά; θέλω να βγω στο δρόμο και να τρέχω μέχρι να λιώσω να παπούτσια. Το συναίσθημα είναι όντως πολύ δυνατό, αλλά έχει μνήμη. Αν έχω ερωτευτεί τρελά κι έχω φάει τα μούτρα μου, είναι πολύ πιθανόν την επόμενη φορά να ερωτευτώ “ηπιότερα”. Ειδικά όταν οι εμπειρίες είναι “τραυματικές” το ένστικτο της αυτοσυντήρησης τείνει να προσαρμοστεί και να περιορίζει τις ακραίες αντιδράσεις στα αντίστοιχα ερεθίσματα. Αντίστοιχα αν έχω σαβουριαστεί με το ποδήλατο, κάνοντας μαγκιές, την επόμενη φορά μάλλον θα βρώ τρόπο να δείξω τη μαγκιά μου – αν επιμένω ακόμα να το κάνω – αλλού και όχι όταν οδηγώ.

Η μίμηση είναι επίσης ένας τρόπος να δρούμε, κυρίως σε περιστάσεις που είναι πρωτόγνωρες. Όταν δεν ξέρουμε τί να κάνουμε, το ευκολότερο είναι να αντιγράψουμε αυτό που κάνουν οι γύρω μας. Έτσι ο κεντροευρωπαίος πεζός θα διασχίσει την Ακαδημίας όπου να’ναι, και ο Έλληνας στο Μόναχο θα περιμένει το Γρηγόρη. Η μίμηση είναι, επίσης, ο βασικότερος ίσως τρόπος να μαθαίνουμε. Αντιγράφοντας τους άλλους αποκτούμε δεξιότητες και ικανότητες· αποκτούμε τη μαγιά που θα φουσκώσει τις δικές μας ιδέες. Εφόσον τα πρότυπά μας είναι αξιόλογα, η μίμηση μας ανυψώνει, αλλά στην αντίθετη περίπτωση μπορεί να μας οδηγήσει και στην καταστροφή. Το βασικό κίνητρο για να μιμηθούμε κάτι, είναι το συναίσθημα. Αυτό καθορίζει και το πόσο εύκολο ή δύσκολο μας φαίνεται αυτό που θα αντιγράψουμε και θα υιοθετήσουμε.

Τέλος, η συνήθεια είναι η οικονομία της σκέψης. Είναι ο μηχανισμός που μας επιτρέπει να δρούμε χωρίς κόπο. Αποκτώντας ρουτίνες και αυτοματισμούς, μπορούμε να εκτελούμε παράλληλες δράσεις και να είμαστε παραγωγικότεροι. Η συνήθεια, που ενσωματώνεται στον αυτόματο πιλότο, μας επιτρέπει να οδηγούμε σ’έναν άδειο αυτοκινητόδρομο και να έχουμε ταυτόχρονα μια χαλαρή συζήτηση με τους συνεπιβάτες μας, αλλά και μας επιβάλλει να χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο για να πάμε από το σπίτι στο περίπτερο. Μια “κακή” συνήθεια είναι πολύ δύσκολο να κοπεί, αλλά και πολύ εύκολο να αποκτηθεί μια “καλή”, υπό την προϋπόθεση ότι κάνει τη ζωή μας ευκολότερη και ομορφότερη. Όταν για την απόκτηση μιας συνήθειας, όσο οφέλιμη κι αν πρόκειται να αποδειχθεί, απαιτείται ισχυρή θέληση, είναι πιθανότερο ότι θα αποτύχουμε. Συνηθίζουμε ό,τι είναι βολικό και η θέληση για ανατροπή οδηγεί σ’έναν εσωτερικό πόλεμο.

Μετά από 841 λέξεις, νομίζω ότι ο οποιοσδήποτε αναγνώστης εξακολουθεί να διαβάζει, έχει πειστεί πως τα λογικά επιχειρήματα μπορούν να διαμορφώσουν τον τρόπο που σκέφτεται ένας άνθρωπος, μα είναι παντελώς ανίκανα να τον κάνουν να υιοθετήσει νέες συμπεριφορές όσο κι αν κατανοεί πως είναι προς το συμφέρον του. Η αλλαγή δεν είναι ζήτημα ούτε πληροφόρησης, ούτε απόφασης, ούτε θέλησης. Μπορούν να είναι και ζήτημα όλων αυτών, αλλά οι περισσότερες αλλαγές που συμβαίνουν στη ζωή μας σαν φυσική εξέλιξη, συνήθως είναι συναισθηματικές.

Αν θέλουμε, λοιπόν, να είναι αποτελεσματικές οι στρατηγικές μας για την υιοθέτηση συμπεριφορών που θα προάγουν την ασφάλεια στις μετακινήσεις, θα πρέπει να στοχεύουν στη διαμόρφωση της μνήμης του συναισθήματος των αποδεκτών, να χρησιμοποιούν την τάση για μίμηση και να προτείνουν και να καλλιεργούν βολικές συνήθειες, ενώ παράλληλα θα καθιστούν κάποιες ισχύουσες συνήθειες άβολες.

Jamer- οι δρομοι της αθηνας χωρις δημοσιες συγκοινωνίες

Σε αυτό το πλαίσιο, ανοίγω μια λίστα προτάσεων:

  • Νομοθετική παρέμβαση που θα επιβάλλει σε όλα τα ηλεκτρονικά παιχνίδια που έχουν θέμα την οδήγηση (οποιουδήποτε οχήματος) να σταματούν όταν ο οδηγός συγκρούεται και να του αφαιρούνται πόντοι. (Με επίκληση της νομοθεσίας που επιβάλλει περιορισμούς στα “φρουτάκια” και τον παράνομο τζόγο).
  • Υποχρεωτική αναγραφή στις διαφημίσεις αυτοκινήτων, αλλά και στα ίδια τα αυτοκίνητα, ότι “η οδήγηση αυτοκινήτου μπορεί να σκοτώσει” (όπως “το κάπνισμα μπορεί να σκοτώσει”), σαν προειδοποίηση του Υπουργείου Υγείας.
  • Άμεση και αμετάκλητη αφαίρεση του διπλώματος οδήγησης σε οποιονδήποτε παραβιάζει φωτεινό σηματοδότη, υπερβαίνει τα όρια ταχύτητας, οδηγεί υπό την επήρεια αλκοόλ ή εγκαταλείπει θύμα τροχαίου.
  • Θέσπιση ορίου ταχύτητας στα 30 χλμ/ώρα σε κατοικημένες περιοχές. Η αρχή να γίνει με 10 οικοδομικά τετράγωνα περιμετρικά από κάθε σχολείο.
  • Απαγόρευση της στάθμευσης αυτοκινήτων σε όλους τους δρόμους. Προϋπόθεση για αγορά οποιουδήποτε οχήματος η απόδειξη κατοχής θέσης στάθμευσης.
  • Πριμοδότηση με επιπλέον βαθμολογία στο σχολείο για όσους μαθητές πηγαινοέρχονται στο σχολείο με τα πόδια ή με ποδήλατο.
  • Άνοιγμα των σχολείων σε πρακτικά σεμινάρια οδικής κυκλοφορίας με επιπλέον βαθμολόγηση για όσους μαθητές τα παρακολουθούν.
  • Στα μαθήματα οδήγησης να είναι υποχρεωτική η διδασκαλία του τί πρέπει να κάνει ένας οδηγός όταν εμπλακεί σε τροχαίο και η υποχρεωτική έκθεση του υποψήφιου σε εικόνες φρίκης από τροχαία.
  • Διαφημιστική καμπάνια με αφίσες και σποτ σοκαριστικού προσανατολισμού και ανάρτησή τους σε όλα τα σχολεία.
  • Ετήσιος σχολικός διαγωνισμός διηγήματος, ποιήματος, ζωγραφικής με θέμα τα τροχαία συμβάντα φίλων ή συγγενών των μαθητών.
  • Υποχρεωτική ανάρτηση, στους πλαϊνούς καθρέφτες των αυτοκινήτων, μικρών αυτοκόλητων “Watch for cyclists”, Watch for pedestrians”.

Εφόσον νιώθετε κι εσείς την βαθειά επιθυμία και ανάγκη να νικήσουμε το θεριό των τροχαίων, συμπληρώστε ή/και διορθώστε τη λίστα με τις δικές σας προτάσεις στα σχόλια απο κάτω.

Θοδωρής Παρασκευάς

Advertisements